เพิ่มพลังให้เว็บไซต์องค์กรเพื่อสังคมด้วย Web 2.0

เกือบ 10 ปีแล้วที่อินเทอร์เน็ตเข้ามาบทบาทในงานสื่อเพื่อการพัฒนาสังคมจนแทบจะเรียกได้ว่า พลิกโฉมหน้าจากจดหมายข่าวที่ส่งถึงคนในวงแคบๆ มาเป็นเว็บไซต์ที่ผู้คนจะเข้ามาอ่านหรือ หาข้อมูลเมื่อไหร่ก็ทำได้ และหากมองภาพใหญ่แล้ววันนี้เรามีเว็บเพจทั่วโลกแล้วกว่า 350 ล้านหน้าซึ่งเป็นอัตราการเติบโตที่ทวีคูณนับจากมีการคิดค้น World Wide Web เป็นต้นมา

การสร้างเว็บไซต์นั้นจากเดิมที่สร้างบนพื้นฐานของไฟล์สกุล html ในช่วงต้นและพัฒนามาใช้ระบบฐานข้อมูลในการจัดเก็บเนื้อหาในภายหลัง ซึ่งทำให้มีข้อจำกัดในการแลกเปลี่ยนข้อมูล โดยเฉพาะในงานพัฒนาที่มีความหลากหลาย สถานการณ์ที่ผ่านมางานเว็บไซต์ขององค์กรเพื่อสังคมหรือ NGOs อยู่ในสภาพที่ต่างก็มีเว็บไซต์ในองค์กรของตังเอง การแลกเปลี่ยนข้อมูลอาจจะเป็นแค่ทำลิ้งค์เข้าหากันในเครือข่าย ทั้งที่อันที่จริงแล้วงานต่างๆ ในเครือข่ายขององค์กรเพื่อสังคมนั้นมีเป้าหมายและเนื้อหางานที่ใกล้เคียงกัน ยกตัวอย่างเช่น องค์กรพัฒนาเอกชนด้านเอดส์ ที่ทำงานรณรงค์ด้านการป้องกันและช่วยเหลือผู้ติดเชื้อ HIV ซึ่งมีหลายองค์กรมาก ทั้งเป็นหน่วยงานในพื้นที่ หน่วยงานส่วนกลาง และหน่วยงานระหว่างประเทศ และหากทุกองค์กรมีเว็บไซต์ หมายถึงเราจะมีเว็บไซต์องค์กรด้านเอดส์เกือบร้อยเว็บไซต์ การมีเว็บไซต์เนื้อหาใกล้เคียงกันอาจแตกต่างกันบ้าง ตามแต่สภาพพื้นที่ทำงานในจำนวนมากนั้น ไม่ใช่เรื่องเสียหายอะไร กลับช่วยให้ข้อมูลหรือประเด็นปัญหาที่รณรงค์อยู่ถูกย้ำอันเป็นข้อดีของงานรณรงค์ แต่จุดอ่อนก็คือข้อมูลทั้งหลายที่อยู่บนเว็บไซต์ ขององค์กรในเครือข่ายเดียวกันไม่ได้ถูกเชื่อมโยงเข้าหากัน ซึ่งถ้าทำได้ผู้เข้าชมเว็บไซต์องค์กรด้านเอดส์ในส่วนกลางก็จะเข้าถึงข้อมูลในพื้นที่ หรือ เข้าเว็บไซต์องค์กรในพื้นที่ก็สามารถเข้าดูข้อมูลที่เคลื่อนไหวในส่วนกลางได้ ซึ่งเทคโนโลยี Web 2.0 มีทางออก

WEB 2.0

คือการพัฒนาการให้บริการข้อมูลบนเว็บไซต์จากรุ่นที่ 1 คือ เป็นเว็บที่เป็นเอกสาร html หรือเว็บไซต์ที่มีขั้นตอนการทำที่ยุ่งยาก ต้องอาศัยความสามารถทางเทคนิค หรือพื้นที่ในการสร้างเว็บไซต์ และเป็นข้อมูลที่ผู้จัดทำเว็บนั้นเป็นเจ้าของ มาเป็นเว็บไซต์ที่ง่ายต่อการสร้าง ผู้สร้างไม่จำเป็นต้องรู้เรื่องเทคนิคมากมาย เช่น Web Blog หรือเว็บที่ผู้คนทั้งหลาย สามารถเข้ามาร่วมกันใส่ข้อมูลในรูปแบบอาสาสมัคร เช่น สารานุกรมบนอินเทอร์เน็ต Wikipedia เป็นต้น อีกทั้งข้อมูลต่างๆ ยังถูกเชื่อมโยงเข้าหาได้ด้วยระบบ RSS feed, Tags หรือ Social bookmark นอกจากนี้ยังมีเครื่องมืออื่นๆที่ใช้เทคโนโลยี Web2.0 ที่มีประโยชน์ในงานพัฒนาซึ่งจะได้แนะนำต่อไป

Blog บล็อกมาจากคำว่า Web logs เริ่มมาจากการเขียนบันทึกประจำวันและพัฒนามาเป็นการเขียนเรื่องราวลักษณะแบบเว็บไซต์ส่วนตัวที่นำเสนอเรื่องที่ตัวเองสนใจ หรือความเห็นต่อสถานการณ์ต่างๆ ทั้งเศษรฐกิจ สังคม การเมือง เทคโนโลยี บันเทิง และอื่นๆ ข้อดีของบล็อกคือ ง่ายต่อการใช้งาน ไม่จำเป็นต้องมีความรู้เรื่องการสร้างเว็บไซต์ และสามารถเชื่อมโยงข้อมูลไปยังบล็อกอื่นๆ ผ่านทาง ระบบ RSS รวมทั้งสามารถใช้เทคโนโลยี Web 2.0 จากเว็บผู้ให้บริการด้านต่างๆ อาทิ ภาพถ่าย เสียง และวีดีโอ ในงานพัฒนาบล็อกอาจเป็นส่วนหนึ่งของเว็บไซต์องค์กร ซึ่งช่วยเสริมความหลากหลาย และข้อมูลที่ทันสมัยให้กับเว็บไซต์ และเป็นเครื่องมือที่ช่วยสร้างชุมชนออนไลน์ให้กับเว็บไซต์ ซึ่งมาจากคุณสมบัติเด่นๆ ของบล็อกดังต่อไปนี้

• มีผู้เขียนบล็อกได้หลายคน ผู้ดูแลเว็บไซต์สามารถให้สิทธิกับนักเขียนเข้ามาเขียนบล็อกบนเว็บไซต์ได้ เป็นการเพิ่มจำนวนของนักเขียนที่จะมาเพิ่มข้อมูลให้เว็บไซต์ขององ์กรได้

• สามารถเพิ่มความคิดเห็น ทุกเรื่องที่เขียนสามารถเปิดให้ผู้อื่นมีส่วนร่วมแสดงความคิดเห็นกับเรื่องที่เขียน โดยบางระบบสามารถแสดงความคิดเห็นผ่านที่อีเมล์ หรือหากมีเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับเรื่องที่เขียน ผู้แสดงความคิดเห็นสามารถใส่ที่อยู่เว็บไซต์ที่เกี่ยวข้องลงไปในส่วนแสดงความคิดเห็นได้

• เพิ่มข้อมูลได้หลากหลายวิธี ผู้เขียนบล็อกสามารถส่งข้อมูลมาลงบล็อกได้ทั้งจากทางอีเมล์ หรือ โทรศัพท์มือถือ และรูปแบบหน้าตาของบล็อกเองก็ไม่ซับซ้อนสามารถเปิดอ่านได้อย่างรวดเร็วแม้ว่าการเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตจะช้า

ตัวอย่างของบล็อกที่ได้รับความนิยมโดยเฉพาะในงานพัฒนาได้แก่ www.gotoknow.org เป็นแหล่งรวบรวมความรู้เกี่ยวกับงานพัฒนา, www.researchers.in.th บล็อกนักวิจัยจาก สกว., www.volunteer.in.th บล็อกประสบการณ์งานอาสาสมัคร นอกจากนั้นยังมีบล็อกน่าสนใจใน www.oknation.net, www.bloggang.com, www.learner.in.th, www.blognone.com และอีกมากมาย

Flickr.comเว็บที่ให้บริการเก็บภาพถ่ายเป็นอัลบั้มออนไลน์ ในขณะเดียวกันก็สามารถแชร์ภาพถ่ายร่วมกับเพื่อนหรือผู้ที่สนใจในภาพถ่ายของเรา www.flickr.com เด่นเรื่องการจัดการข้อมูลภาพถ่ายด้วยระบบ Tag ซึ่งเป็นระบบคำหลักที่กำหนดด้วยผู้ที่โพสภาพ โดยผู้ที่โพสจะคิดคำที่เป็นตัวแทนข้อมูลของภาพที่ผู้อื่นสามารถใช้ในการค้นหาภาพได้ง่ายขึ้น ไม่จำเป็นต้องสร้างแฟ้มในการจัดเก็บชนิดของภาพเหมือนก่อน ขณะเดียวกันก็สามารถเปิดให้ผู้ชมแสดงความคิดเห็นหรือประสบการณืร่วมในภาพนั้นๆได้ ที่สำคัญคือสามารถนำภาพในบัญชีของเราไปใส่ในเว็บไซต์หรือบล็อกอย่างง่ายดาย www.frickr.com มีประโยชน์ต่องานพัฒนาโดยเฉพาะยุคแหล่งกล้องถ่ายภาพดิจิตอล เมื่อมีการประชุม สัมมนา ค่าย หรืองานรณรงค์ ภาพที่ถ่ายจากกล้องดิจิตอล ซึ่งบางเหตุการณ์มีจำนวนมาก สามารถนำเสนอได้โดยตั้งชื่อ Tag เดียวกันอาทิ ค่ายอาสาพัฒนาที่จังหวัดพังงา อาจจะใช้ Tag ว่า “Phangnga v camp” เป็นต้น และสามารถนำชุดภาพใน Tag นี้ไปแสดงในเว็บไซต์หรือบล็อกของอาสาสมัครค่ายได้

วีดีโอออนไลน์ อาทิ www.youtube.com หรือ www.video.google.com ทำให้คลิปวีดีโอหรือสารคดีในงานพัฒนาสามารถเผยแพร่ผ่านอินเทอร์เน็ตอย่างง่ายดาย โดยการอัปโหลดวีดีโอที่ถ่ายในงานกิจกรรมหรือสารคดีที่ทำและเผยแพร่ในรูปแบบ VCD ผ่านทางบัญชีที่เราสร้างไว้ที่เว็บไซต์ โดยเฉพาะ video.google.com สามารถนำไฟล์วีดีโอขนาดใหญ่เกิน 100 MB ขึ้นออนไลน์ได้แค่มีบัญชีอีเมล์ของ Gmail และดาวน์โหลดโปรแกรมสำหรับอัปโหลดไฟล์วีดีโอจากเว็บ video.google.com และสามารถเปิดวีดีโอผ่านเว็บไซต์หรือบล็อกอื่นได้

แผนที่ออนไลน์ เพื่อแสดงข้อมูลทางภูมิศาสตร์ว่าเหตุกรณ์ที่กล่าวถึง วีดีโอที่ถ่ายทำ กิจกรรมรณรงค์ กิจกรรมอาสาสมัคร หรือ ที่ตั้งองค์กรตั้งอยู่ ณ สถานที่ไหน แผนที่และภาพถ่ายดาวเทียมออนไลน์ มีประโยชน์อย่างมากในการทำให้ภาพของพื้นที่ทางกายภาพของเรื่องราวต่างๆ อาทิ พื้นที่ป่า ชุมชน ปรากฏอย่างเด่นชัดเพื่อเป็นประโยชน์เดินทาง หรือ เห็นข้อมูลที่เป็นองค์รวมมากขึ้น ซึ่งบริการนี้ที่ได้รับความนิยมคือ www.map.google.com และ www.pointasia.com ผู้ใช้งานสามารถใช้การปักหมุด สถานที่และสามารถส่งตำแหน่งของสถานที่ที่ปักหมุดผ่านทางลิ้งค์ หรือ อีเมล์ได้หรืออาจจะนำระบบแผนที่อนนไลน์ไปแสดงผ่านทางหน้าได้ตามคำแนะนำของเว็บไซต์ที่ให้บริการแผนที่ออนไลน์นั้นๆ

นอกจากนี้อีกหลากหลายรูปแบบการให้บริการจากเทคโนโลยี Web 2.0 อาทิ เว็บที่เป็น Social Network แบบ hi5.com แต่เชื่อว่าตัวอย่างที่กล่าวถึงข้างต้นน่าจะเป็นประโยชน์และทำให้เว็บขององค์กรเพื่อสังคมเพิ่ม “ความสด”ของข้อมูล และที่สำคัญคือจะทำให้การเชื่อมโยงข้อมูลที่หลากหลายขององค์กรเพื่อสังคมเกิดขึ้น ซึ่งจะเป็นประโยชน์ในการเผยแพร่ข้อมูลของงานพัฒนาทำให้สาธารณะเข้าใจภาพของงานพัฒนา อันมีเป้าหมายเดียวกันคือการร่วมกันสร้างสรรค์สังคมที่ดีขึ้น

ข้อมูลอ้่างอิง:
Cris Addison (2006) 'Web 2.0: a new chapter in development in practice?', Development in Practice Jounal 16 : 623-27
สุนิตย์ เชรษฐา, ชิตพงษ์ กิตตินราดร (2549) 'Web 2.0 กับการการเรียนรู้เพื่อสร้างปัญญาสาธารณะ', TRN White paper series http://www.trnlab.org/?q=node/14